Wieża Quistorpa

Wzniesiona w latach 1900-1904 okazała wieża widokowa w Lesie Arkońskim, dawnym Eckerberger Wald, powstała z inicjatywy syna Martina Quistorpa (1860-1929), darzącego wielką miłością swojego ojca, znanego i cenionego filantropa Johannesa Quistorpa (14.11.1822-09.05.1899)
 

OKOLICZNOŚCI POWSTANIA

Na początku XX wieku, na najwyższym wzniesieniu obecnego Lasu Arkońskiego, wybudowano 45-metrową wieżę widokową poświęconą Johannesowi Quistorpowi (niem. Johannes-Quistorp-Gedächtnis-Turm). Pomnik zaprojektowany został przez architekta Franza Schwechtena (1841-1924). Budowę rozpoczęto w lipcu 1900 roku, zaś uroczyste otwarcie wieży nastąpiło 14 maja 1904 roku.

OPIS WYGLĄDU

Wieża Quistorpa –– zaprojektowana została jako forma neoromańsko-neogotycka, gdzie dolna część wzniesiona została z kamienia granitowego, zaś górna – z cegły klinkierowej. Podstawę budowli wykonano z betonu, boki z zewnątrz obłożono granitowymi blokami, zaś w środku ściany obłożono sztucznym kamieniem i tynkiem. Masywne ściany rozdzielono arkadami, które podparto granitowymi półkolumnami. Cylindryczny trzon oparty na betonowej podstawie wykonano z cegły.

Wnętrze wieży, zostało podzielone na pięć pomieszczeń: główny hol od frontu, dwa boczne (wschodnie przeznaczone było dla dozorcy obiektu), jedno centralne oraz arkadowa galeria od północy.

Na górny taras prowadziły betonowe schody. Dolna partia została założona na rzucie sześcioboku z bocznymi przyporami w narożach. Między nimi osadzono portale, nad którymi umieszczono po dwie płytkie wnęki w kształcie tarcz herbowych. Po bokach zaprojektowano półokrągłe baszty mieszczące w sobie klatki schodowe prowadzące na wyższe kondygnacje. Główny południowy portal, prowadzący do wnętrza pomieszczenia, pozostał otwarty. Zamykany był jedynie ozdobną kratą, z herbem rodziny Quistorp. Pozostałe trzy otwory okienne zostały przeszklone szkłem witrażowym.

Boczne półbaszty prowadziły na pierwszy poziom wieży, na którym zlokalizowano klatkę schodową na wyższe kondygnacje. W wieży wydzielono cztery poziomy. Z poziomu trzeciej kondygnacji wieży istniała możliwość wyjścia na podwieszony balkon zewnętrzny. Na jego wysokości umieszczono szeroki pas okalający wieżę, na którym znalazł się napis ZUM GEDÄCHTNIS AN JOHANNES QUISTORP (tłum. Pamięci Johannesa Quistorpa). W najwyższym punkcie wieży mieścił się otwarty taras widokowy, który otaczał przeszkloną wieżyczkę z masztem flagowym.

WYPOSAŻENIE I WYSTRÓJ

Dokładny wystrój wnętrza Wieży Quistorpa nie jest znany. W dolnej części – w  przyziemiu mieściła się restauracja, połączona z przestrzenią wystawienniczą. Zwiedzający mogli zobaczyć różne maszyny, rysunki, itp. obiekty, świadczące o potędze Quistorpów Na wejściu ustawiony był kamienny blok z napisem Martin Quistorp 1860-1929.

W podstawie ceglanego trzonu mieściła się tzw. Sala Pamięci (Gedenkhalle), w której ustawiono marmurowe popiersie Johannesa Quistorpa autorstwa Ludwiga Manzla (1858-1936). Inne kamienne rzeźby, które wykonane zostały przez rzeźbiarza, to: alegoria Handlu i Przemysłu oraz płaskorzeźby z przedstawieniami dziecka przy ulu i przy beczce. W oknach, umieszczono witraże ukazujące dwa najważniejsze dzieła z życia Quistorpa: cementownię w Lubinie oraz Zakład Opiekuńczy „Bethanien”, których autorem był August Oetken (1868-1951).

ZNISZCZENIA

Wiosną 1914 roku w wieżę uderzył piorun Uszkodzeniu uległa przeszklona kopuła, znajdująca się na szczycie wieży oraz balkon na długości ok. 4 metrów. Z powodu niebezpieczeństwa wieża została zamknięta dla publiczności, jednak już w lipcu tego samego roku otwarto ją ponownie.

W 1943 roku w wieży ulokowano radar lub urządzenia nasłuchowe, zaś w jej otoczeniu rozlokowano baraki Luftwaffe. W celu ochrony załogi przed nalotami, w jej pobliżu wybudowano ceglany schron podziemny z ceglaną obudową wejścia i betonowym przykryciem.

Wieża Quistorpa została wysadzona przez żołnierzy niemieckich 25 kwietnia 1945 roku (lecz mogło to nastąpić już w marcu). Przyczyną zniszczenia, było jej strategiczne znaczenie.

LOSY POWOJENNE

Po częściowym zniszczeniu obiektu zachował się jedynie masywny, kamienny cokół oraz ceglana kondygnacja. Siła wybuchu spowodowała powstanie licznych sieci spękań oraz mikroszczelin w zachowanej strukturze. Rzeźby alegoryczne choć przetrwały na podstawach do 1973 roku, w późniejszym czasie zostały zrzucone na schody i ziemię.

W latach powojennych to, co pozostało z wysadzonej wieży było rozkradane, a obiekt niszczał i popadał w destrukcję. W połowie lat 90. teren wokół ruiny został częściowo uprzątnięty. W tym czasie, w niewyjaśnionych okolicznościach, została skradziona jedna z rzeźb – Alegoria Przemysłu. W 2004 roku ruiny wieży wpisano do rejestru zabytków pod nr A-171. Po 2011 roku wykonano szersze prace pielęgnacyjne i porządkowe przy wieży, m.in. uprzątnięto częściowo gruz, wycięto roślinność wyższą, jednak nie usunięto zalegającego na tarasie dolnym gruzu i ziemi.

ODKRYWANIE „NA NOWO” WIEŻY QUISTORPA

W 2024 i 2025 r. roku przeprowadzono  poszukiwania  artefaktów pozostałych po Wieży Quistorpa rozrzuconych po okolicy wokół Wieży Quistorpa. Odnaleziono ponad tysiąc artefaktów, które są wyeksponowane w koszach gabionowych przy Wieży Quistorpa.

Nowo zaaranżowane  otoczenie Wieży Quistorpa zachęca do odwiedzenia tego miejsca i zapoznania się z jego historią.

Zobacz animację 3D Wieży. Aby obejrzeć film, kliknij TUTAJ >>

Opracowano na podstawie:

1. materiałów (tekst i zdjęcia)  pochodzących z książki Damiana Kolassy „Wieża Quistorpa w Szczecinie. Od monumentu po ruinę”, wydawnictwo INDEX Ireneusz i Robert Kłosowski, Szczecin 2022.

2. filmu animowanego „Wieża Quistorpa” autorstwa Anny Koc

3. zdjęć udostępnionych przez Marka Łuczaka

4. zdjęć z zasobów Urządu Miasta w Szczecinie